TP.HCM cần chuyển đổi mô hình phát triển không gian công cộng sang đa chức năng để tăng năng lực cạnh tranh đô thị và tự chủ tài chính.

### TP.HCM: Chuyển Mình Không Gian Công Cộng – Từ Gánh Nặng Ngân Sách Đến Động Lực Phát Triển Bền Vững

**TP.HCM, [Ngày/Tháng/Năm Cập nhật nếu có]:** Để nâng cao vị thế và năng lực cạnh tranh trên bản đồ đô thị toàn cầu, TP.HCM đứng trước yêu cầu cấp thiết về việc tái định hình phương thức phát triển không gian công cộng. Thay vì chỉ là các hạng mục phúc lợi đơn thuần, các chuyên gia kiến nghị thành phố nên chuyển đổi sang mô hình đa chức năng, cho phép các không gian này tự tạo ra nguồn lực để vận hành và phát triển bền vững.

Quan điểm này được đưa ra tại tọa đàm “Không gian công cộng – từ biểu tượng đô thị đến động lực kinh tế” do VTV9 tổ chức vào ngày 23/12. Tại sự kiện, Kiến trúc sư Steven Townsend, Giám đốc điều hành Studio Urban Design, đã nhấn mạnh tầm quan trọng của không gian công cộng như một phần cốt lõi của hạ tầng mềm. Theo ông Townsend, chúng có sức ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống, khả năng thu hút đầu tư và sức cạnh tranh chung của một đô thị hiện đại.

**Thực trạng và thách thức tại TP.HCM**

Thực tế đáng lo ngại tại TP.HCM cho thấy, nhiều công viên, quảng trường và các không gian mở khác sau khi được đầu tư đã nhanh chóng bộc lộ tình trạng xuống cấp, thiếu các hoạt động thu hút và kém hiệu quả. Kiến trúc sư Townsend chỉ ra rằng nguyên nhân sâu xa không nằm ở khâu thiết kế hay xây dựng ban đầu, mà lại xuất phát từ mô hình tài chính và quản trị hậu đầu tư.

“Một không gian công cộng thực sự bền vững phải có khả năng ‘tự nuôi sống’, tức là tự mình tạo ra nguồn lực để duy trì và phát triển, thậm chí còn mang lại nguồn thu, chứ không nên trở thành gánh nặng cho ngân sách nhà nước,” ông Townsend phân tích. Ông giải thích rằng các công trình công cộng không chỉ đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu mà còn phát sinh chi phí duy tu, bảo dưỡng và tổ chức hoạt động liên tục trong suốt vòng đời. Việc phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách nhà nước khiến việc đảm bảo chất lượng cao dài hạn trở nên khó khăn, đặc biệt khi thành phố phải phân bổ nguồn lực cho nhiều nhu cầu hạ tầng cấp bách khác.

**Không gian công cộng: Tài sản kinh tế, không chỉ là khoản chi**

Chia sẻ cùng quan điểm, ông David Ching, Phó chủ tịch Janus Capital Việt Nam, nhận định rằng cần thay đổi cách nhìn về không gian công cộng. Thay vì coi đó là một khoản chi, thành phố nên xem đây là một tài sản đô thị có giá trị kinh tế to lớn. Trong bối cảnh giá đất tại TP.HCM thuộc hàng cao nhất cả nước, đặc biệt là các khu vực ven sông đắc địa, việc để quỹ đất này khai thác đơn chức năng hoặc kém hiệu quả là một sự lãng phí nghiêm trọng.

Ông Ching dẫn chứng kinh nghiệm từ các đô thị phát triển trên thế giới. Tại Singapore, chính quyền đóng vai trò định hướng bằng cách cho thuê đất và ban hành khung quản lý, còn cộng đồng và tư nhân trực tiếp tham gia tổ chức, khai thác ở mức độ phù hợp để tạo ra nguồn thu. Nguồn thu này được tái đầu tư vào bảo trì, vốn là khoản chi lớn nhất đối với công viên đô thị. Tương tự, các dự án nổi tiếng như High Line hay Hudson Yards ở New York đã minh chứng khả năng biến không gian công cộng thành “thỏi nam châm” thu hút vốn tư nhân, kích hoạt kinh tế dịch vụ và gia tăng giá trị đáng kể cho các khu vực lân cận.

“Mô hình xã hội hóa trong vận hành không gian công cộng hoàn toàn có thể mang lại hiệu quả vượt trội nếu được thiết kế với cơ chế vận hành đúng đắn và chặt chẽ,” ông David Ching nhấn mạnh.

**Mục tiêu 2030 và những gợi mở chiến lược**

Ở tầm chiến lược, ông Nguyễn Bá Hùng, chuyên gia kinh tế trưởng tại Văn phòng ADB Việt Nam, nhắc đến mục tiêu tham vọng của TP.HCM là lọt vào top 100 thành phố đáng sống nhất thế giới vào năm 2030. Khi đối chiếu với các tiêu chí quốc tế, thành phố vẫn còn nhiều hạn chế về hạ tầng đô thị, dịch vụ y tế và môi trường văn hóa – xã hội – những lĩnh vực mà không gian công cộng có thể tạo ra tác động cải thiện rõ rệt.

Ông Hùng chỉ ra rằng thách thức lớn nhất không nằm ở khả năng xây dựng mà ở mô hình quản lý và vận hành sau đầu tư. Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của khả năng tiếp cận, yêu cầu các không gian công cộng phải kết nối thuận tiện với giao thông công cộng để mọi tầng lớp người dân đều có thể dễ dàng sử dụng.

**Giải pháp cho TP.HCM: Đa chức năng và tư duy chiều đứng**

Để khai thác hiệu quả không gian công cộng, Kiến trúc sư Steven Townsend khuyến nghị TP.HCM nên chuyển dịch sang mô hình tích hợp đa chức năng. Theo đó, các không gian công cộng cần được quy hoạch đan xen với các hoạt động thương mại, dịch vụ, văn hóa để tạo ra dòng tiền tái đầu tư. Vai trò của chính quyền là định hướng quy hoạch, ban hành tiêu chuẩn và thiết lập cơ chế giám sát, trong khi nguồn lực đầu tư và vận hành nên được huy động mạnh mẽ từ khu vực tư nhân và các bên có lợi ích liên quan.

TP.HCM đã có những ví dụ điển hình về thành công với mô hình này, như Khu đô thị Phú Mỹ Hưng hay Vinhomes Central Park. Tại đây, các chủ đầu tư đã dành quỹ đất lớn cho công viên và không gian ven sông, sau đó sử dụng lợi nhuận từ các khu dân cư và thương mại để tài trợ chi phí vận hành. Cách tiếp cận này không chỉ giúp duy trì chất lượng không gian công cộng lâu dài mà còn góp phần gia tăng giá trị tổng thể cho toàn khu vực.

Với quỹ đất ngày càng hạn hẹp, ông David Ching gợi ý TP.HCM cần mở rộng tư duy phát triển không gian công cộng theo chiều đứng. Các không gian sinh hoạt cộng đồng, văn hóa, giải trí có thể được tích hợp trên cao, gắn liền với các công trình đa chức năng và hệ thống giao thông đô thị. Phương án này không chỉ tối ưu hóa diện tích sử dụng mà còn nâng cao hiệu quả khai thác đất đai tại các khu vực lõi đô thị.

“Khi các hoạt động thương mại, dịch vụ được quy hoạch đồng bộ và bài bản cùng với tiện ích công cộng, chúng sẽ vừa tạo nguồn thu bền vững, vừa đảm bảo duy trì không gian mở và quyền tiếp cận bình đẳng cho cộng đồng,” ông Ching khẳng định.

**Hướng tới chính sách đồng bộ và bền vững**

Các chuyên gia đồng tình rằng TP.HCM cần sớm hoàn thiện một khung chính sách rõ ràng, định hướng phát triển không gian công cộng theo hướng xã hội hóa có kiểm soát. Khung chính sách này cần gắn kết chặt chẽ quy hoạch, đầu tư và vận hành thành một chuỗi thống nhất. Bằng cách biến không gian công cộng thành những thực thể “tự sống” nhờ mô hình đa chức năng, thành phố không chỉ giải tỏa áp lực cho ngân sách mà còn xây dựng một nền tảng vững chắc để nâng cao chất lượng sống và tăng cường sức cạnh tranh đô thị trong dài hạn.

**Tác giả:** [Biên tập viên Báo Chí]